System monitorowania RIS3 WZ (zwany dalej systemem) został zbudowany na podstawie następujących wymagań i założeń:

  • W związku z krajowymi i unijnymi zasadami rozwoju i wspierania innowacyjności zachodzi potrzeba, w ramach procesu przedsiębiorczego odkrywania, identyfikowania nowych oraz oceny i weryfikowania istniejących inteligentnych specjalizacji w regionie. .

  • Narzędzia i wskaźniki służące do identyfikowania nowych inteligentnych specjalizacji powinny być tożsame z narzędziami i wskaźnikami służącymi do ich późniejszego monitorowania i oceny.

  • Należy także monitorować wszystkie istotne elementy otoczenia działalności innowacyjnej w regionie, takie jak instytucje naukowe oraz badawczo-rozwojowe, poziom edukacji, kapitał ludzki, atrakcyjność inwestycyjna regionu, działalność instytucji otoczenia biznesu oraz instrumenty wsparcia innowacyjności i przedsiębiorczości dostępne dla podmiotów z regionu, w tym szczególnie w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego. Tam, gdzie jest to możliwe, monitoring powinien odbywać się w odniesieniu do inteligentnych specjalizacji regionu.

  • W ramach monitorowania RIS3 WZ powinien zostać uwzględniony także zewnętrzny wymiar terytorialny w celu dokonania analiz porównawczych regionu z innymi regionami UE.

  • System powinien w pierwszej kolejności wykorzystywać dane dostępne w ramach statystyki publicznej, a jeśli nie będzie to wystarczające - dane pozyskiwane bezpośrednio od posiadających je instytucji. Dopiero w ostateczności dane do systemu mogą pochodzić z dedykowanych badań pierwotnych.

  • Systemowi należy zapewnić odpowiednią wykonalność instytucjonalną oraz organizacyjną.

  • Co do zasady System powinien wykorzystywać wskaźniki zaproponowane przez Grupę Roboczą ds. Monitorowania Inteligentnych Specjalizacji działającą w latach 2012-2015, koordynowaną przez Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju i składającą się z przedstawicieli województw oraz instytucji centralnych.

    System składa się z czterech komponentów:

    Komponent specjalizacyjny, którego zadaniem jest identyfikacja, weryfikacja i ocena inteligentnych specjalizacji Pomorza Zachodniego oraz monitorowanie ich rozwoju na poziomie strategicznym (monitorowanie realizacji Celu Sektorowego RIS3 WZ). W komponencie tym badanymi jednostkami będą aktualne i potencjalne inteligentne specjalizacje regionu. Każda specjalizacja będzie w jednakowy sposób oceniana w trzech niezależnych kryteriach tj. kryterium gospodarczym, kryterium aktywności przedsiębiorstw oraz kryterium innowacyjności obejmującym innowacyjność przedsiębiorstw oraz potencjał B+R w regionie. Z uwagi na niemal całkowity brak dostępności potrzebnych danych na poziomie podklas PKD w zasobach Banku Danych Regionalnych GUS, całość danych potrzebnych do monitorowania w ramach tego komponentu jest pozyskiwana z Izby Skarbowej w Szczecinie (dane podatkowe) oraz Urzędu Statystycznego w Szczecinie (dane z bazy REGON). Dane dotyczące aktywności przedsiębiorstw gromadzone są bezpośrednio przez Jednostkę Monitorującą. Przykładowy, stosowany obecnie szczegółowy sposób identyfikacji i oceny inteligentnych specjalizacji został przedstawiony w tabeli 1.

    Komponent horyzontalny, służący do monitorowania realizacji trzech strategicznych celów horyzontalnych RIS3 WZ. Zakłada się, że do każdego celu strategicznego zostaną przyporządkowane przynajmniej cztery wskaźniki monitorowania pokrywające wszystkie jego istotne aspekty na poziomie strategicznym, które niekoniecznie muszą być tożsame z celami operacyjnymi występującymi w danym celu strategicznym. Ponieważ wartości tego typu wskaźników zależą także od czynników, na które region nie ma wpływu (np. koniunktura gospodarcza, sytuacja geopolityczna), ocena ich realizacji musi się odbywać w drodze badań ewaluacyjnych, które będą przeprowadzane nie rzadziej niż co 3 lata. Wskaźniki występujące w tym komponencie zostaną - na ile będzie to możliwe - powiązane z inteligentnymi specjalizacjami po to, by dla każdej specjalizacji możliwa była ocena uwarunkowań ich rozwoju związanych z ich otoczeniem. Zakłada się, że większość danych potrzebnych do monitorowania tego komponentu będzie pochodziła ze statystyki publicznej, choć w niektórych przypadkach konieczne będą własne badania pierwotne. W tabeli 2 przedstawiono wykaz wskaźników w poszczególnych celach horyzontalnych.

Komponent wdrożeniowy, który służyć będzie monitorowaniu wdrażania RIS3 WZ za pomocą instrumentów dostępnych na poziomie regionalnym, krajowym oraz unijnym, przede wszystkim takich jak Regionalny Program Operacyjny Województwa Zachodniopomorskiego, Program Operacyjny Inteligentny Rozwój, Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój, Horyzont 2020.

Przyjęto następujące zasady:

  1. i)  Monitorowanie w ramach tego komponentu będzie prowadzone na poziomie celów operacyjnych Strategii RIS3 WZ, których liczba wynosi 12.

  2. ii)  Dane do monitorowania będą pochodzić bezpośrednio od instytucji odpowiedzialnych za realizację poszczególnych programów i innych instrumentów wsparcia.

  3. iii)  Wskaźniki stosowane do monitorowania w ramach tego komponentu, w celu zapewnienia porównywalności pomiędzy poszczególnymi instrumentami wsparcia, w pierwszej kolejności powinny pochodzić z listy wskaźników wspólnych Komisji Europejskiej (Common Indicators) na okres programowania 2014-2020 a jeśli to nie będzie możliwe, to powinny odpowiadać wskaźnikom rezultatu bezpośredniego lub w uzasadnionych przypadkach produktu w rozumieniu Umowy Partnerstwa pochodzącym ze Wspólnej Listy Wskaźników Kluczowych (WLWK). Z drugiej strony, powinny być to wskaźniki stosowane w poszczególnych programach operacyjnych. Dla każdego celu operacyjnego zostaną wyznaczone przynajmniej cztery wskaźniki tego typu. Ponadto, każdemu z tych wskaźników będą towarzyszyły wskaźniki odpowiadające nakładom na poziomie kosztów całkowitych projektu oraz przyznanego dofinansowania. W ten sposób w każdym celu operacyjnym RIS3 WZ możliwa będzie, już na poziomie badań ewaluacyjnych, ocena skali oraz efektywności jego wdrażania.

  4. iv)  Wszystkie wskaźniki stosowane w tym komponencie będą także monitorowane osobno dla każdej inteligentnej specjalizacji Pomorza Zachodniego. Dla każdego analizowanego projektu konieczne będzie więc ustalenie kodu PKD beneficjenta lub przypisanie go do specjalizacji w inny sposób. W rezultacie, możliwe będzie monitorowanie skali i charakteru wsparcia dla każdej inteligentnej specjalizacji regionu.

  5. v)  Wyniki i wnioski uzyskane w ramach tego komponentu będą służyły nie tylko do monitorowania RIS3 WZ. Będą one także przekazywane poszczególnym Instytucjom Zarządzającym do celów związanych z zarządzaniem i ewaluacją ich programów operacyjnych w odniesieniu do województwa zachodniopomorskiego.

W tabeli 3. przedstawiono proponowany wykaz wskaźników do monitorowania celów operacyjnych RIS3 WZ w ramach komponentu wdrożeniowego.

Komponent benchmarkingowy, który umożliwi porównywanie działalności innowacyjnej i rozwoju specjalizacji Pomorza Zachodniego z innymi regionami UE w następujących układach terytorialnych na poziomie NUTS-2:

  1. i)  cała Unia Europejska, gdzie zostaną wykorzystane wskaźniki gromadzone w ramach narzędzia Regional Innovation Scoreboard,

  2. ii)  obszar Polski obejmujący 16 województw,

  3. iii)  makroregion Polski Zachodniej, składający się z województw: dolnośląskiego, lubuskiego, wielkopolskiego, opolskiego oraz zachodniopomorskiego, dla którego w 2014 roku stworzono Strategię Rozwoju. Benchmarking w ramach tego obszaru powinien uwzględniać zasady monitorowania tej strategii.

  4. iv)  Subregion Morza Bałtyckiego,

  5. v)  obszar Środkowoeuropejskiego Korytarza Transportowego CETC Route 65.

Celem benchmarkingu w obszarach i) i ii) jest wskazanie i analiza pozycji województwa na tle innych regionów z punktu widzenia rozwoju innowacyjności. W obszarach iii), iv) i v) benchmarking będzie prowadzony głównie po to, by wykryć podobieństwa i różnice w profilach specjalizacji gospodarczej poszczególnych regionów, co może okazać się przydatne w tworzeniu łańcuchów powiązań gospodarczych oraz w przeciwdziałaniu zbędnym duplikacjom specjalizacji. Dane używane w tym komponencie pochodzą z BDL GUS (obszary i), ii) i iii)) oraz Eurostatu (obszary iv) i v)) tak więc dostępne są one na poziomie sekcji PKD, co oznacza że rezultaty otrzymane w tym komponencie nie będą w pełni porównywalne z komponentem specjalizacyjnym. W razie potrzeby należy przeprowadzić dodatkowe badanie ewaluacyjne.

Wskaźniki zastosowane w tym komponencie będą wskaźnikami typu strategicznego. Za wyjątkiem obszaru dotyczącego Unii Europejskiej wskaźniki będą dobierane spośród wskaźników występujących w komponencie horyzontalnym przy czym w przypadku obszaru Morza Bałtyckiego oraz korytarza CETC będą musiały mieć one także pokrycie wśród wskaźników Eurostatu.

Przedstawione powyżej zasady monitorowania mają charakter ramowy. Szczegółowy sposób monitorowania może się zmieniać w zależności od sytuacji gospodarczej oraz bieżącej dostępności danych. Będzie on podawany w szczegółowych raportach z monitorowania RIS3 WZ sporządzanych w okresach 2-letnich oraz w kolejnych wykazach inteligentnych specjalizacji.

Za przebieg procesu monitorowania RIS3 WZ odpowiadać będzie Jednostka Monitorująca funkcjonująca w strukturze Wydziału Zarządzania Strategicznego Urzędu Marszałkowskiego Województwa Zachodniopomorskiego. Taki sposób monitorowania jest gwarancją jego trwałości instytucjonalnej a jednocześnie świadczy o zaangażowaniu władz województwa w rozwój innowacyjności. Ramowy zakres zadań Jednostki Monitorującej jest następujący:

  1. i)  Pozyskiwanie i przetwarzanie danych ze źródeł publicznych (głównie BDL GUS);

  2. ii)  Pozyskiwanie i przetwarzanie danych od instytucji zewnętrznych (w tym Urzędu Statystycznego w Szczecinie, Izby Skarbowej w Szczecinie, NCBiR) na podstawie zawartych porozumień oraz ciągła współpraca z nimi;

  3. iii)  Współorganizacja badań pierwotnych (głównie ankietowych) w przypadku braku możliwości pozyskania potrzebnych danych w inny sposób;

  4. iv)  Przeprowadzanie - na podstawie wyników monitorowania RIS3 WZ - badań ewaluacyjnych oraz raportów okresowych, na podstawie których formułowane będą rekomendacje dotyczące ewentualnej aktualizacji wykazu inteligentnych specjalizacji Pomorza Zachodniego oraz zasad wsparcia innowacji w regionie;

  5. v)  Dostosowywanie systemu monitorowania RIS3 WZ do pojawiających się nowych potrzeb i możliwości, w tym modyfikacja układu wskaźników oraz pozyskiwanie nowych źródeł danych.

Uzupełnieniem i kontynuacją procesu monitorowania RIS3 WZ będą badania ewaluacyjne, których przedmiotem - oprócz przykładów wskazanych wcześniej - będzie m.in. ocena wpływu RIS3 WZ na gospodarkę województwa, ocena efektywności instrumentów wsparcia innowacji zarządzanych przez samorząd województwa oraz np. badanie miejsca inteligentnych specjalizacji regionu w globalnym łańcuchu wartości lub też ocena możliwości wykorzystania związków terytorialnych, w których uczestniczy Województwo dla rozwoju innowacyjności i inteligentnych specjalizacji. W badaniach tych zostaną wykorzystane wyniki pochodzące z poszczególnych komponentów systemu.